Andrzej Rzońca: "Finanse muszą być elastyczne", Rzeczpospolita

link do artykułu

Z kwoty 301,2 mld zł wydatków zapisanych w tegorocznym

budżecie aż 225,8 mld zł musi trafić na wyznaczony cel, bo ich przeznaczenie określają obowiązujące w Polsce ustawy.

Zdaniem profesora Stanisława Gomułki, głównego ekonomisty BCC, to stanowczo za dużo. – Należałoby zmniejszyć ich odsetek do co najmniej 50 proc. – uważa ekonomista. Wówczas łatwiej będzie zarządzać finansami publicznymi, staną się one bardziej przejrzyste i łatwiej będzie wygospodarować środki na innowacyjne inwestycje.

Wzrost wydatków sztywnych budżetu państwa następował przez ostatnie 12 lat. Jeszcze w 1998 roku ich udział w wydatkach ogółem stanowił 46 proc. W 2003 roku było ich już 67 proc., a po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku w wyniku presji na wzrost wydatków budżetowych z tytułu finansowania składki do budżetu unijnego, współfinansowania projektów strukturalnych oraz obiecanych dopłat dla rolnictwa z budżetu państwa, odsetek wydatków sztywnych zwiększył się do ponad 70 proc.

Ekonomiści podkreślają, że przy obecnym poziomie i strukturze wydatków budżetowych nie jest możliwe zabezpieczenie w dostatecznym stopniu wydatków prorozwojowych. Dlatego też niezbędna jest reforma wydatków publicznych umożliwiająca finansowanie w taki sposób, aby nie wzrastał deficyt i możliwe było wypełnienie warunków traktatu z Maastricht, zwłaszcza obniżenie deficytu finansów publicznych poniżej 3 proc. PKB.

– Należy pilnie zmienić strukturę wydatków budżetu państwa – uważa Rafał Antczak, partner Deloitte. – Niezbędna jest zmiana priorytetów, aby wydatki socjalne nie dominowały nad wydatkami na inwestycje, edukację i zdrowie.

Jego zdaniem należy przede wszystkim zmienić indeksację rent i emerytur oraz zasad podwyżek w budżetówce. – W okresie spowolnienia wynagrodzenia w sektorze prywatnym ulegały obniżaniu – wyjaśnia partner Deloitte. – W tym samym czasie w budżecie zagwarantowano pieniądze na podwyżki rent i emerytur oraz 10-proc. podwyżki dla nauczycieli. Kolejne posunięcie powinno dotyczyć zmiany obowiązujących w Polsce ustaw, tak aby pozbyć się balastu związanego z koniecznością przeznaczania miliardów złotych z publicznych środków na finansowanie nierozwojowych wydatków.

Wydatki sztywne z kasy państwa to także subwencje dla jednostek samorządu terytorialnego – na 2010 rok założono na ten cel 143,7 mld zł, obsługa długu – kolejne 34,9 mld zł, oraz finansowanie projektów z udziałem środków Unii Europejskiej i środki własne UE – 26,6 mld zł. Niestety, także pozostałe wydatki nie są zupełnie wolne od zobowiązań, toteż ekonomiści często nazywają je quasi-sztywnymi.

Zdaniem wielu ekspertów należy kontynuować proces decentralizacji finansów publicznych, który ich zdaniem w Polsce został zrealizowany w niewystarczającym stopniu, przez co rozwój samorządów został upośledzony. – Konsekwentnie przeprowadzona decentralizacja obejmująca zarówno przekazanie zadań, jak i środków na poziom lokalny, zwiększa efektywność wykorzystania publicznych pieniędzy i kontrolę nad nimi, usprawnia administrację państwową i jest drogą do zmniejszenia przynajmniej niektórych instytucjonalnych hamulców rozwoju gospodarczego w Polsce – czytamy w analizie Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych.

CASE podkreśla też, że podobny problem dotyczy KRUS – konieczne jest zróżnicowanie składki emerytalnej w systemie rolniczym wraz z likwidacją części funduszy wchodzących w skład KRUS. W tej chwili dotacja z budżetu państwa finansuje około 95 proc. wydatków Funduszu Emerytalno-Rentowego KRUS. Profesor Jerzy Osiatyński z PAN dodaje, że na dłuższą metę problem sztywnych wydatków rozwiąże dokończenie reformy emerytalnej i wydłużenie o dziesięć lat wieku emerytalnego. – Tylko likwidacja części przywilejów emerytalnych pozwoli pozostawić w kasie państwa 2 mld zł, jest to więc metoda na odsztywnienie wydatków i wygospodarowanie większych środków na inwestycje – dodaje.