Zeszyt stanowi zbiór referatów z panelu pt.: „Niedokończona transformacja”.

Upłynęło już kilkanaście lat od początku transformacji, a tymczasem i społeczeństwo, i badacze zmian systemowych mają odczucie, że transformacja wcale jeszcze nie jest dokończona. W Zeszycie podjęto, próbę identyfikacji obszarów, w których transformacj dokonała się w najmniejszym stopniu i przyczyn, dla których dokonuje się tak wolno w tych obszarach.

Opracowanie jest próbą sformułowania niektórych problemów gospodarowania
dobrami publicznymi w dzisiejszej, to jest prawie kapitalistycznej
Polsce. Dotyczą one aspektu podmiotowego (kto o czym decyduje)
i regulacyjnego (zasady i narzędzia kształtowania produkcji, dystrybucji
i spożycia). Omawiane w Zeszycie zjawiska mają swoją dynamikę dlatego też podjęto próbę określenia głównych tendencji, jakie obserwowano w tej dziedzinie w ostatnich kilkunastu latach w Polsce.

Naważniejsze wnioski autorzy ujęli w czterech punktach:

Po pierwsze, nie ma ostrego, rozdzielnego podziału na dobra prywatne i publiczne. Większość z nich może występować albo jako dobra prywatne albo publiczne. Wiele rodzajów dóbr może być oferowanych równolegle na oba sposoby. Zjawisko to występuje dziś w Polsce, przy czym często odbywa się to w sposób źle zorganizowany, z licznymi ujemnymi skutkami ubocznymi (szkolnictwo, szczególnie wyższe; służba zdrowia).

Po drugie, głównym problemem jest fakt, że sposób organizacji procesu tworzenia i dystrybucji dóbr publicznych sprzyja niegospodarności. Dotyczy to też samej identyfikacji i liczenia tych dóbr. W większości są one tworzone przez scentralizowany aparat biurokratyczny a nie przez prywatne przedsiębiorstwa na zamówienie administracji. Jako produkt liczy się, więc w istocie nakłady poniesione z budżetu i parabudżetów według decyzji polityków i urzędników.

Po trzecie, są poważne argumenty na rzecz daleko idącej prywatyzacji dóbr publicznych. Są jednak także argumenty za koniecznością utrzymania w każdym przypadku pewnej części produktu społecznego w formie dóbr publicznych. Można, więc powiedzieć, że oba rodzaje dóbr mają rację bytu, ale że proporcja, w której zdecydowana przewaga jest po stronie dóbr prywatnych to sytuacja „normalna” czy „zdrowa” dla współczesnej gospodarki kapitalistycznej.

Po czwarte, znanych jest wiele sposobów przeciwdziałania niegospodarności w sferze dóbr publicznych. Można je podzielić na dwa rodzaje. Pierwszy to wzmacnianie kontroli i usprawnianie administracji państwowej i samorządowej, która, z politykami na czele, gospodaruje dobrami publicznymi. Ważna tu jest rola parlamentu (doskonalenie infrastruktury instytucjonalnej i nadzór nad administracją), niezależnego wymiaru sprawiedliwości, organów kontrolnych, organizacji pozarządowych, mediów i w ogóle opinii publicznej. Drugim rodzajem omawianej działalności jest prywatyzowanie dóbr publicznych wszędzie tam gdzie to możliwe (szczególnie w fazie ich produkcji) oraz powoływanie rozwiązań równoległych, w których końcowi odbiorcy maja wybór miedzy korzystaniem z podobnych dóbr w trybie prywatnym lub publicznym. Oba te rodzaje działalności są wzajemnie powiązane.

Pobierz pełną wersję Zeszytu klikając link poniżej.

Pliki:
0502_Zeszyt_TEP_Nr_8.pdf